Houtskeletbouw - Efficiënt en circulair bouwen met hout

Wat is houtskeletbouw?

Houtskeletbouw is een eeuwenoude bouwmethode die teruggaat tot de middeleeuwen. Tegenwoordig is de bouwmethode steeds populairder vanwege het duurzame, circulaire en energie-efficiënte karakter. Houtskeletbouw (HSB) is een bouwmethode waarbij de dragende constructie-delen zijn samengesteld uit veelal vurenhouten balken. Hierdoor ontstaat een stevig raamwerk/skelet waarmee zowel wanden, vloeren als daken gemakkelijk gebouwd kunnen worden. Dit met uitzondering van de fundering die veelal nog uitgevoerd wordt in beton. Het skelet wordt vervolgens afgewerkt met beplating (vaak multiplex of OSB) die voor stabiliteit zorgen. De ruimte tussen de balken wordt opgevuld met isolatie waardoor goede thermische en akoestische waarden worden behaald.

Houtskeletbouw wordt in de architectuur veel toegepast. Hier de voordelen van houtskeletbouw op een rij:

• Duurzaam: het vurenhout dat wordt toegepast is een hernieuwbare grondstof. Daarnaast heeft hout een veel lagere CO2 footprint in vergelijking met staal en beton en wordt er ook koolstof opgeslagen gedurende de levensduur van houtskeletbouw.
• Demontabel en circulair: aan het einde van de levensduur van een gebouw kunnen de houten onderdelen gerecycled of hergebruikt worden. Doordat de verbindingen tussen de houten elementen worden gerealiseerd door middel van schroeven, nagels en metalen verbindingselementen zijn ze ook weer gemakkelijk te demonteren aan het einde van de levensduur.
• Snelle en efficiënte bouwmethode: veel van de onderdelen kunnen worden geprefabriceerd in een fabriek waardoor er een snelle montage op de bouwplaats kan plaatsvinden. Door deze gecontroleerde omgeving is de bouw minder afhankelijk van weersomstandigheden wat de totale bouwtijd verkort.
• Flexibel en aanpasbaar: omdat de structuur voornamelijk uit houten balken bestaat en in zijn gehele licht van aard is kunnen er gemakkelijk aanpassingen worden gedaan, zoals uitbreidingen. Hierdoor biedt houtskeletbouw ook veel ontwerpvrijheid.
• Kostenbesparend: door de snelle bouwtijd en prefabricage kunnen de bouwkosten worden verlaagd en is er ook minder bouwafval dat moet worden afgevoerd. Doordat de constructie lichter van gewicht is dan traditionele bouwmethoden leidt dit tot besparingen in de funderingskosten en transport.
• Gezond en comfortabel: houten constructies dragen bij aan een gezond binnenklimaat door zijn natuurlijke regulatie van vocht en temperatuurverschillen. Door de juiste afwerking en isolatiemethode toe te passen wordt een goede geluidsisolatie gerealiseerd

Wat zijn de nadelen van houtskeletbouw?

Houtskeletbouw heeft veel voordelen zoals hierboven gemoed, maar er zijn ook enkele nadelen die met extra aandacht bekeken moeten worden:

• Brandwerendheid: er dienen brandvertragende maatregelen genomen moeten zoals het impregneren van het hout om het materiaal brandwerend genoeg te krijgen. Ook kan er gewerkt worden met brandwerende beplating (zoals gipsplaten afwerking) en brandwerende isolatie. Dit verhoogt de algehele brandwerendheid. Toch blijft houtskeletbouw kwetsbaarder voor brand dan andere materialen zoals beton of staal
• Vochtwerendheid: wanneer het hout wordt aangetast door vocht leidt dit tot schimmelvorming, houtrot en structurele schade. Een goede ventilatie tussen de houtskeletbouw en de gevelbekleding is essentieel. Daarnaast kun je een waterkerende laag plaatsen aan de buitenzijde van de constructie die voorkomt dat regenwater binnendringt. Aan de binnenzijde van de constructie kan een dampremmende laag worden toegepast om te voorkomen dat vocht en condens uit het interieur de constructie in trekt.
• Geluidsoverdracht: bij houtskeletbouw kan meer geluidsoverdracht zijn dan massieve constructies doordat het lichtgewicht is. Door extra massa toe te voegen zoals zwaardere bekledingsmaterialen of door het toepassen van geluidsdempende isolatie kan de geluidsoverdracht beperkt worden
• Beperkte bouwhoogte: deze bouwmethodiek is vooral geschikt voor lage tot middelhoge gebouwen. Voor zeer hoge gebouwen is staal- of betonbouw nodig vanwege de grotere structurele sterkte

Veel van deze nadelen kunnen worden geminimaliseerd door ze mee te nemen tijdens het ontwerp van het gebouw. Het is belangrijk om deze nadelen af te wegen tegen de voordelen van houtskeletbouw en per project te kijken naar de beste bouwmethode.

Hoe wordt houtskeletbouw opgebouwd en gefundeerd?

Houtskeletbouw voor een woning wordt vaak op de volgende manieren geconstrueerd en gefundeerd:

• Opbouw fundering: er wordt vaak voor een strokenfundering gekozen waarbij betonnen stroken onder de dragende muren worden gegoten. Paalfunderingen worden toegepast in gebieden met zwakke grond. De palen kunnen in staal of hout worden uitgevoerd. Platenfundering worden vaak gebruikt bij lichtere constructies zoals houtskeletbouw en bestaat uit een betonnen plaat die over het gehele grondoppervlak onder de constructie wordt gegoten.
• Opbouw uit vloerbalken en vloerplaten. De vloerbalken worden op de fundering geplaatst waarbij er ruimte is om isolatie en technische installaties te plaatsen. Bovenop de balken worden vloerplaten gelegd (meestal multiplex of OSB) voor een stevige en vlakke ondergrond.
• Opbouw wandconstructie: de wanden bestaan uit een raamwerk van houten stijlen en regels. De verticale stijlen met een tussenafstand van 400-600 mm worden verbonden door horizontale regels aan de boven- en onderzijde. De ruimtes tussen de stijlen worden opgevuld met isolatiemateriaal. Aan de binnenzijde van de wanden wordt vaak een dampremmende laag toegepast voor vochtregulatie. De wanden worden aan de buitenzijde bekleed met een winddichte plaat, zoals OSB of multiplex en vervolgens afgewerkt met gevelbekleding.
• Opbouw dakconstructie: het dak wordt op eenzelfde manier geconstrueerd en opgebouwd als de vloeren waarbij houten spanten of gordingen het skelet van het dakvormen.
• vloerconstructie: de vloerconstructie vormt de basis waarop de wanden worden geplaatst en bestaat

Wat zijn geschikte isolatiemethoden voor houtskeletbouw?

Er zijn veel isolatiematerialen geschikt om houtskeletbouw vloeren, wanden en daken mee te isoleren. Doordat houtskeletbouw een duurzame en uit natuurlijke materialen bestaande bouwmethode is, biedt dit kans om ook duurzame en natuurlijke isolatiematerialen toe te passen.

Hieronder een overzicht van enkele duurzame isolatiematerialen die geschikt zijn voor houtskeletbouwconstructies:

• Cellulose: gemaakt van gerecycled papier. Deze isolatie moet goed beschermd worden tegen vocht en vereist gespecialiseerde apparatuur voor installatie omdat het in de constructie wordt geblazen.
• Houtvezelisolatie: wordt gemaakt van natuurlijke houtvezels. Is een dampopen isolatie die het mogelijk maakt om vocht door de constructie heen te reguleren. Ook dit type isolatie moet goed beschermd worden tegen langdurige blootstelling aan vocht.
• Minerale wol zoals vlas en hennep: is zeer efficiënt in warmte- en geluidsisolatie, maar kan wel iets duurder zijn dan traditionele isolatiematerialen.

Wat is de levensduur van houtskeletbouw?

Een duurzaam gebouw of woning is niet alleen gemaakt met natuurlijke bouwmaterialen, maar heeft ook een lange levensduur. Gaat houtskeletbouw eigenlijk wel lang mee? Bij goed ontwerp, vakkundige uitvoering en regelmatig onderhoud kan een houtskeletbouw-constructie gemakkelijk 75 tot 100 jaar of langer meegaan. Belangrijk is daarbij bescherming tegen vocht, voldoende ventilatie en het gebruik van kwalitatief goed hout. In landen als Canada en Zweden, waar houtskeletbouw al decennia de norm is, staan talrijke woningen van meer dan een eeuw oud die nog steeds in goede staat verkeren. Ook in Nederland zijn hier voorbeelden van te noemen. Grachtenpanden in onze historische binnensteden zijn buiten hun metselwerkgevel vaak helemaal vervaardigd uit houten balken en planken (houtskeletbouw) en verkeren na honderden jaren nog steeds in goede staat als ze goed onderhouden worden.

typen.

Samenvatting

Houtskeletbouw is een steeds populairder wordende bouwmethode vanwege de snelle bouwtijd, het duurzame, circulaire en flexibele karakter. Alle dragende constructiedelen zoals vloeren, wanden en daken kunnen worden uitgevoerd in houtskeletbouw bestaande uit een raamwerk van veelal vurenhouten balken. Deze kan vervolgens opgevuld worden met duurzame isolatiematerialen zoals cellulose, houtvezelisolatie en minerale wol zoals vlas en hennep. Daarbij is er speciale aandacht vereist voor vochtwerendheid en brandwerendheid.